સોનામાં રોકાણ કરતા પહેલા 100 વાર વિચારજો

 સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે ઉપયોગી લેખ 

તા.૪-૯-૨૬

સોનામાં રોકાણ કરતા પહેલા 100 વાર વિચારજો 

+++++++++++

સોનામાં રોકાણ કરવું અત્યાર સુધી સલામત માનવામાં આવતું હતું પરંતુ સોનાના ભાવમાં જે રીતે વધઘટ થઈ રહી છે તે જોતા હવે સોનામાં રોકાણ કરવું ખોટનો શોદો બની શકે છે કારણ કે સોનાના ભાવમાં જે રીતે વધઘટ થઈ રહી છે તે જોતા આ વસ્તુ સમજી વિચારીને રોકાણ કરવું જરૂરી બની જાય છે આપણા દેશમાં સૌથી લોકપ્રિય રોકાણોની કોઈ વસ્તુ હોય તો તે જ સોનું છે આથી આપણા દેશમાં પરંપરાગત રીતે સોનું સાચવીને રાખવામાં આવે છે સામાન્ય સંજોગોમાં તે વેચવામાં આવતું નથી પરંતુ તેને ઘરમાં સાચવીને રાખવામાં આવે છે એક રીતથી જોઈએ તો આ એક ડેડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બની જાય છે પરંતુ જો તેને બોન્ડના રૂપમાં ફેરવવામાં આવે તો તે આવકનું એક સાધન પણ બની શકે છે પરંતુ હાલના સંજોગોમાં સોનામાં રોકાણ કરો જોખમી બની શકે છે.

સોનાના ભાવમાં હાલના સમયમાં જે વધઘટ થઈ રહી છે તે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે, અને તેના પર અનેક પ્રકારની અટકળો લગાવાઈ રહી છે. કેટલાક લોકો માને છે કે સોનું જલ્દી જ $125,000 પ્રતિ 10 ગ્રામના આંકને સ્પર્શશે, જ્યારે અન્ય લોકો એવું કહે છે કે સોનું તૂટીને $70,000ના સ્તરે પાછું જશે. આ બંને પ્રકારની આગાહીઓ પર વિશ્વાસ મૂકીને રોકાણ કરવું ખૂબ જ જોખમી છે. આ લેખમાં આપેલી માહિતી અનુસાર, સોનું એક અત્યંત અસ્થિર કોમોડિટી છે, જે ગમે ત્યારે દસ વર્ષનું તળિયું જોઈ શકે છે અથવા તો મોટો ઉછાળો મારી શકે છે. આજના સ્થાનિક બજારમાં સોનાનો ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ $100,000ને પાર કરી ગયો છે, જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પ્રતિ ઔંસ $3500ની નવી ઊંચાઈએ પહોંચી ગયો છે, જે અત્યાર સુધીની તેની સર્વોચ્ચ સપાટી છે.

નિષ્ણાતો પણ માની રહ્યા છે કે આગામી સમયમાં સોનાનો ભાવ આ સ્તરની આસપાસ જ રહી શકે છે. વર્ષ 2025માં સોનાનો ભાવ ખૂબ જ ઝડપથી વધ્યો છે અને છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી તે સતત નવી ટોચ પર પહોંચી રહ્યો છે. MCX પર 3 ઓક્ટોબરના રોજ સોનાનો ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ $1,05,937ના ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો હતો. સોનાના ભાવમાં આ રેકોર્ડ વધારા પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ કારણો જવાબદાર છે. પ્રથમ, યુએસના ટેરિફને કારણે વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, બીજું, ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજ દરમાં ઘટાડાની અપેક્ષા અને ત્રીજું, સતત નબળો પડી રહેલો રૂપિયો. આ બધા પરિબળોના કારણે 2 સપ્ટેમ્બરે વૈશ્વિક સ્તરે સોનાનો ભાવ વાર્ષિક ધોરણે 40%ના ઉછાળા સાથે રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો. વધતા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વચ્ચે, લોકો સુરક્ષિત રોકાણના વિકલ્પ તરીકે સતત સોના તરફ વળી રહ્યા છે.

જોકે, સોનાના આકાશને આંબી રહેલા ભાવને કારણે નાણાકીય નિષ્ણાતો ખરીદદારોને સાવધાની રાખવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. તેઓનું કહેવું છે કે સોનું હાલ તેની ટોચ પર છે, તેથી મોટી ખરીદી કરવાનું ટાળવું યોગ્ય રહેશે. આ સ્થિતિમાં, ગોલ્ડ ઈટીએફ અથવા સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડમાં SIP દ્વારા ખરીદી કરવી એક સારો વિકલ્પ સાબિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, નિષ્ણાતો ઝવેરાત ખરીદતી વખતે તેની શુદ્ધતા ચકાસવાની પણ અપીલ કરી રહ્યા છે. તેઓ સલાહ આપે છે કે સિક્કા, બાર કે ઝવેરાત ખરીદતી વખતે હંમેશા BIS હોલમાર્કિંગ અને પ્રમાણપત્રો તપાસવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ.

આમ, સોનાના ભાવમાં અસામાન્ય વધારો જોવા મળી રહ્યો છે, ત્યારે નિષ્ણાતો સતત રોકાણકારોને ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે સોનું આર્થિક અસ્થિરતા સામે મજબૂત સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે, પરંતુ તેમાં પણ અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં, ભારતીય રોકાણકારોએ તેમના પોર્ટફોલિયોમાં સોનાના રોકાણને 5-10% સુધી મર્યાદિત રાખવું વધુ સમજદારીભર્યું છે. ટેરિફ સંબંધિત ચિંતાઓ અને રૂપિયામાં ઘટાડો ભારતીય બજારમાં સોનાને વધુ મોંઘુ બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં સોનાના ભાવ $1,00,000 થી $1,05,000ની રેન્જમાં રહી શકે છે. આ સંપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં, રોકાણકારોએ ભાવની વધઘટ પર સતત નજર રાખવી અને માત્ર વિશ્વસનીય માહિતીના આધારે જ નિર્ણય લેવો જોઈએ.

સુરેશ ભટ્ટ 

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે ખાસ લેખ

—------------------------------

 ભારતની વ્યાપાર નીતિમાં રાષ્ટ્રીય હિત પ્રથમ છે અમેરિકા સાથેના વ્યાપારમાં તે પોઝિટિવ  છે 

*******

 ભારત અમેરિકાના સંબંધો હાલ વિવાદની ચરણ સીમાએ પહોંચી ચૂક્યા છે ત્યારે ભારતના વાણિજ્ય મંત્રીએ ભારતનો  પક્ષ સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું છે કે ભારતની વેપારનીતિ હંમેશા પોઝિટિવ રહી છે પરંતુ ભારત રાષ્ટ્રના હિતને પ્રથમ પ્રાધાન્ય આપે છે.

******

 વિશ્વના સૌથી જૂના લોકશાહી દેશ તરીકે અમેરિકાની ગણના થાય છે બીજી બાજુ વિશ્વના સૌથી મોટા લોકશાહી દેશ તરીકે ભારતની પ્રતિષ્ઠા સ્થાપિત થયેલી છે બંને દેશો વચ્ચે અત્યાર સુધી સંબંધો મૈત્રી પૂર્ણ રહ્યા છે વ્યાપારની બાબતમાં પણ ભારત અમેરિકા વચ્ચે સમજૂતી થયેલી છે પરંતુ જ્યારે અમેરિકા ના રાષ્ટ્રપતિ પદે ડોનાલ્ડ  ટ્રમ્પ બિરાજમાન થયા ત્યારથી થી ભારત અને અમેરિકાના સંબંધોમાં થોડી કડવાટ આવી ચૂકી છે માત્ર ભારત નહીં પરંતુ વિશ્વના બીજા દેશો સાથે પણ અમેરિકાએ સંબંધો બગાડ્યા છે આમ છતાં ભારતને લાગે વળગે છે ત્યાં સુધી ભારત તેના વ્યાપારી હિતોને પ્રથમ પ્રાધાન્ય આપે છે સાચો સાથ અન્ય દેશોના સંબંધોને પણ મૈત્રી પૂર્ણ બનાવવા પર એ ભાર મૂકે છે 

ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં હાલમાં કેટલાક ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યા છે, જેનું મુખ્ય કારણ ટેરિફ નીતિ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ભારત પર લાદવામાં આવેલા ટેરિફને કારણે વેપાર સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો છે. જોકે, ભારતના વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પડકારો છતાં બંને દેશો સારા મિત્રો છે અને આ સમસ્યાનો ઉકેલ ટૂંક સમયમાં મળી જશે. તેઓ માને છે કે બંને દેશો મજબૂત આર્થિક ભાગીદારીના લાંબા ગાળાના મહત્વને સમજે છે, અને પરસ્પર વિશ્વાસ અને સહિયારા મૂલ્યો પર આધારિત આ સંબંધ વધુ મજબૂત બનશે.

જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે શું ભારત પણ ચીનની જેમ અમેરિકા પર બદલો લેવાના ટેરિફ લાદશે, ત્યારે તેમણે સ્પષ્ટપણે 'ના' કહ્યું. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત એક ધીરજવાન દેશ છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓના દાયરામાં રહીને રાજદ્વારી રીતે સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવામાં માને છે. ભારત એવા પગલાં લેવા માંગે છે જે સંબંધોને મજબૂત બનાવે, નબળા નહીં. આ નિવેદન ભારતની શાંતિપૂર્ણ અને સહકારી વેપાર નીતિ દર્શાવે છે.

ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ભારત પર લાદવામાં આવેલા ટેરિફને યોગ્ય ઠેરવવા માટે કેટલીક વિચિત્ર દલીલો કરી છે. અમેરિકન સુપ્રીમ કોર્ટમાં, ટ્રમ્પની દલીલ હતી કે ભારત પર ટેરિફ લાદવા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીને યુક્રેન યુદ્ધમાં રશિયાને આર્થિક મદદ કરી રહ્યું છે. આ દલીલના આધારે, અમેરિકાએ ભારતીય ઉત્પાદનો પર ૫૦ ટકા સુધીનો ટેરિફ લાદ્યો છે, જેમાં ૨૫ ટકા સામાન્ય ટેરિફ અને ૨૫ ટકા રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ દંડ તરીકે વધારાનો ટેરિફનો સમાવેશ થાય છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે કોર્ટમાં દલીલ કરી છે કે આ ટેરિફ દૂર કરવાથી અમેરિકા આર્થિક વિનાશની અણી પર આવી જશે.

જોકે, ટ્રમ્પની ટેરિફ નીતિઓને યુએસ કોર્ટ તરફથી પહેલેથી જ ઝટકો લાગી ચૂક્યો છે. કોર્ટે અગાઉ ટ્રમ્પ દ્વારા અન્ય દેશો પર લાદવામાં આવેલા ટેરિફને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ પાસે આવા ટેરિફ લાદવાનો કોઈ કાનૂની અધિકાર નથી. આ નિર્ણયને ટ્રમ્પે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો છે. આ વિવાદ વચ્ચે ભારતે આ ટેરિફને અન્યાયી ગણાવ્યા છે અને ભાર મૂક્યો છે કે ભારત તેના રાષ્ટ્રીય અને ઉર્જા હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે તમામ જરૂરી પગલાં લેશે. બંને દેશો વચ્ચે આ વર્ષે નવેમ્બર સુધીમાં વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કાને મંજૂરી આપવા માટે કરાર થયો હતો અને બંને પક્ષોને ખાતરી છે કે આ વિવાદ ટૂંક સમયમાં ઉકેલાઈ જશે.

 અમેરિકા સાથેના આર્થિક વિવાદોની વચ્ચે આર્થિક મોરચે, ભારત માટે એક સારા સમાચાર છે કે ઓગસ્ટ મહિનામાં દેશના સેવા ક્ષેત્રનો વિકાસ દર ૧૫ વર્ષની ટોચે પહોંચ્યો છે. HSBC ઈન્ડિયા સર્વિસીસ PMI બિઝનેસ એક્ટિવિટી ઈન્ડેક્સ જુલાઈમાં ૬૦.૫ થી વધીને ઓગસ્ટમાં ૬૨.૯ થયો છે, જે જૂન ૨૦૧૦ પછીનો સૌથી ઝડપી વિસ્તરણ દર દર્શાવે છે. આ વૃદ્ધિ પાછળનું મુખ્ય કારણ માંગમાં નોંધપાત્ર સુધારો અને નવા ઓર્ડર્સમાં થયેલો વધારો છે. જોકે, આ સમયગાળા દરમિયાન ફુગાવો પણ નવ મહિનાની ટોચે પહોંચ્યો છે. આર્થિક વિકાસના આ સકારાત્મક સંકેતો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક વેપાર સંબંધોમાં ભલે ગમે તેટલા પડકારો હોય, ભારતનું આંતરિક અર્થતંત્ર મજબૂત બની રહ્યું છે. એનો સ્પષ્ટ અર્થ એવો થાય છે કે અમેરિકાના ટેરિફ ને કારણે ભારતના અર્થતંત્ર પર નકારાત્મક અસર નહીંવત પડી છે. ભારત અમેરિકા વચ્ચેના આ પડકારો છતાં, બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોની મજબૂતાઈને અવગણી શકાય નહીં. ભારત અને અમેરિકા વિશ્વના બે સૌથી મોટા લોકશાહી દેશો છે અને તેઓ પરસ્પર હિતો માટે સહયોગ કરતા રહ્યા છે. તાજેતરના વર્ષોમાં સંરક્ષણ, ટેકનોલોજી, અને સુરક્ષાના ક્ષેત્રોમાં તેમનો સહયોગ વધ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે વેપાર વિવાદોથી સંબંધોની મૂળભૂત મજબૂતાઈને બહુ અસર થતી નથી. બંને દેશોના નેતાઓ પણ આ સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે તેના ઊર્જા હિતોનું રક્ષણ કરશે અને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનો નિર્ણય રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ઉર્જા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. ભારતે એ પણ જણાવ્યું છે કે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ ખરીદવાથી દેશના આર્થિક હિતોનું રક્ષણ થાય છે, અને આ કોઈ દેશ વિરુદ્ધની નીતિ નથી. આ મુશ્કેલ સમયમાં પણ ભારત સમજદારીપૂર્વક અને શાંતિપૂર્ણ રીતે વેપાર વિવાદોને ઉકેલવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે તેની જવાબદાર ભૂમિકાને વધુ સુદૃઢ બનાવે છે.

સુરેશ ભટ્ટ

FREE YOUTUBE VIDEO COURSE: કેનવા એક અનોખું પ્લેટફોર્મ જેના પર આપ ડિઝાઇન કોઈ પ...

FREE YOUTUBE VIDEO COURSE: કેનવા એક અનોખું પ્લેટફોર્મ જેના પર આપ ડિઝાઇન કોઈ પ...: કેનવા એક અનોખું પ્લેટફોર્મ જેના પર આપ ડિઝાઇન કોઈ પણ કાર્ય સહેલાઈથી કરી શકો છો  ++++++ સૌ પ્રથમ આપણે કહેવાનો પરિચય જાણીએ ત્યારબાદ હવે પછીની બ...

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટેનો ખાસ લેખ ભારત હવે પછી આર્થિક મહાસત્તા બનશે

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટેનો ખાસ લેખ

ભારત હવે પછી આર્થિક મહાસત્તા બનશે

++++++++

અમેરિકાના ભારે ટેરીફ ના કારણે ભારતનું અર્થતંત્ર તૂટી જશે તેવી માન્યતા ખોટી સાબિત થઈ છે અમેરિકન ટેરીફ ની અસર ખુબ ટૂંકા ગાળાની સાબિત થઈ છે ભારત તેમની આર્થિક પ્રગતિના માર્ગ પર અગ્રેસર થઈ રહ્યું છે હવે પછી રશિયા ચીન જાપાન અને અન્ય દેશોના નવાબજારને કારણે ભારતની પ્રગતિ માં ઝડપ આવશે આમાં નુકસાન અમેરિકાને થઈ રહ્યું છે અમેરિકાનો ટેરીફ બોમ સુરસુરિયું થઈ ગયો. ચીન રસિયા જાપાન અને ભારત જેવા દેશોએ અમેરિકાના પ્રતિબંધો ની સામે અડગઉભા છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની ચીન યાત્રા માત્ર શિષ્ટાચારની મુલાકાત તરીકે જોવાની નથી. આ યાત્રા ભારતની વિદેશ નીતિ, આર્થિક વ્યૂહરચના અને વૈશ્વિક સંતુલન માટે એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો સાબિત થઈ શકે છે. જાપાન પ્રવાસ બાદ મોદીએ ચીનની ધરતી પર પગ મુક્યો ત્યારે તેમને અપાયેલું ભવ્ય સ્વાગત એ માત્ર રાજકીય ઔપચારિકતા ન હતી પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે સંબંધોની નવી દિશા દર્શાવતું સંકેત હતું. સાત વર્ષ બાદ થયેલી આ મુલાકાતને ભારત અને ચીન બંને માટે ઊંડા વ્યૂહાત્મક અર્થોમાં જોવામાં આવી રહી છે.

ભારત અને ચીન એશિયાની બે મોટી શક્તિઓ છે. બંને દેશોની વસ્તી, અર્થતંત્ર અને રાજકીય વજન વિશ્વના તાકાતના સંતુલનને અસર કરે છે. પરંતુ વેપાર ક્ષેત્રે ભારતને ચીન સામે મોટી ખાધનો સામનો કરવો પડે છે. હાલની પરિસ્થિતિ મુજબ ભારતને લગભગ 99 અબજ ડોલર જેટલું વેપાર નુકસાન સહન કરવું પડે છે, જે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. મોદીની આ મુલાકાતનો મુખ્ય હેતુ આ વેપાર અસમાનતાને ઘટાડવાનો અને સંતુલિત સહકારની દિશામાં આગળ વધવાનો છે. ચીનનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે જ્યારે ભારત પાસે વિશાળ ગ્રાહક બજાર છે. જો બંને દેશો સંતુલિત વેપાર નીતિ અપનાવે તો પરસ્પર લાભની નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.

પરંતુ આ યાત્રાનો વ્યાપ માત્ર આર્થિક મર્યાદામાં જ બંધાતો નથી. તેમાં ભૂરાજકીય પરિબળો પણ એટલા જ મહત્વપૂર્ણ છે. જાપાનની મુલાકાત બાદ મોદીની ચીન યાત્રા એ સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે ભારત એશિયામાં સંતુલન સાધવા માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા માગે છે. અમેરિકા લાંબા સમયથી પોતાનું પ્રભુત્વ જાળવવા ભારત, રશિયા અને ચીન જેવા દેશોને પડકારરૂપ માની રહ્યું છે. ટ્રમ્પના સમયમાં વધારવામાં આવેલા ટેરિફ અને આર્થિક દબાણો માત્ર ચીનને જ નહીં પરંતુ ભારત અને જાપાનને પણ અસર કરતા રહ્યા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ભારત અને ચીનની નજીક આવવાની શક્યતા અમેરિકા માટે મોટો ફટકો બની શકે છે.

અમેરિકન અર્થતંત્રની હાલની નબળાઈ અને તેના આંતરિક રાજકીય તણાવોએ વિશ્વના ઘણા દેશોને નવા વિકલ્પો શોધવા પ્રેર્યા છે. ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેનું વિકાસ મોડેલ અન્ય દેશોને નુકસાન પહોંચાડીને નથી પરંતુ સહકાર દ્વારા છે. આ જ ભારતની વિદેશ નીતિનો મૂળ આધાર છે. મોદીની ચીન મુલાકાત એ સંદેશને વધુ મજબૂત બનાવે છે કે ભારત પોતાની તાકાત સહકાર અને પરસ્પર વિશ્વાસથી વધારે છે.

આ યાત્રાથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત વૈશ્વિક પાટા પર પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા માંગે છે. ચીન સાથેના સંબંધો સુધારવા માત્ર દ્વિપક્ષીય લાભ માટે જ નહીં પરંતુ એશિયાના રાજકીય સંતુલન માટે પણ અગત્યના છે. જો ભારત અને ચીન પરસ્પર સહકારની દિશામાં આગળ વધે તો અમેરિકા જેવી પરંપરાગત મહાશક્તિઓ માટે પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. પરંતુ ભારતની નીતિ હંમેશાં એવી રહી છે કે તે કોઈ દેશ વિરુદ્ધ દાદાગીરી નહીં કરે, પરંતુ સમાનતાના આધારે પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરે.

મોદીની આ યાત્રા એ સંદેશ આપે છે કે ભારત હવે વિશ્વ મંચ પર પોતાના હિતોને દૃઢતાથી આગળ રાખશે અને સાથે સાથે સહકાર તથા સંતુલન જાળવશે. વેપાર ખાધ ઘટાડવા, નવી ટેકનોલોજીમાં સહકાર વધારવા અને રાજકીય સંવાદ દ્વારા વિશ્વાસ મજબૂત કરવાના પ્રયાસો આ યાત્રાના મુખ્ય તત્વો છે. આથી સ્પષ્ટ છે કે આ મુલાકાત માત્ર એક રાજકીય ઘટના નથી પરંતુ ભારતની વૈશ્વિક વ્યૂહરચનાનો એક મોટો તબક્કો છે.

આથી કહી શકાય કે વડાપ્રધાન મોદીની ચીન યાત્રા ભારતના ભવિષ્ય માટે આશાવાદી સંકેત છે. એશિયાના રાજકીય નકશામાં ભારતની સક્રિય હાજરી વધારશે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનો અવાજ વધુ પ્રબળ બનશે. આ યાત્રા ભારતની પરિપક્વ વિદેશ નીતિનું પ્રતિક છે જે સહકારને આધારે પોતાના હિતોને મજબૂત બનાવીને વિશ્વને નવી દિશા આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

-સુરેશ ભટ્ટ 

વૈશ્વિક સંતુલન માટે પીએમનો ચીન પ્રવાસ

પરિચય પુસ્તિકા પોલિટિક્સ નં ૦૧

વૈશ્વિક સંતુલન માટે પીએમનો ચીન પ્રવાસ 

++++++++

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની ચીન યાત્રા માત્ર શિષ્ટાચારની મુલાકાત તરીકે જોવાની નથી. આ યાત્રા ભારતની વિદેશ નીતિ, આર્થિક વ્યૂહરચના અને વૈશ્વિક સંતુલન માટે એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો સાબિત થઈ શકે છે. જાપાન પ્રવાસ બાદ મોદીએ ચીનની ધરતી પર પગ મુક્યો ત્યારે તેમને અપાયેલું ભવ્ય સ્વાગત એ માત્ર રાજકીય ઔપચારિકતા ન હતી પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે સંબંધોની નવી દિશા દર્શાવતું સંકેત હતું. સાત વર્ષ બાદ થયેલી આ મુલાકાતને ભારત અને ચીન બંને માટે ઊંડા વ્યૂહાત્મક અર્થોમાં જોવામાં આવી રહી છે.

ભારત અને ચીન એશિયાની બે મોટી શક્તિઓ છે. બંને દેશોની વસ્તી, અર્થતંત્ર અને રાજકીય વજન વિશ્વના તાકાતના સંતુલનને અસર કરે છે. પરંતુ વેપાર ક્ષેત્રે ભારતને ચીન સામે મોટી ખાધનો સામનો કરવો પડે છે. હાલની પરિસ્થિતિ મુજબ ભારતને લગભગ 99 અબજ ડોલર જેટલું વેપાર નુકસાન સહન કરવું પડે છે, જે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. મોદીની આ મુલાકાતનો મુખ્ય હેતુ આ વેપાર અસમાનતાને ઘટાડવાનો અને સંતુલિત સહકારની દિશામાં આગળ વધવાનો છે. ચીનનું ઉત્પાદન ક્ષેત્ર વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે જ્યારે ભારત પાસે વિશાળ ગ્રાહક બજાર છે. જો બંને દેશો સંતુલિત વેપાર નીતિ અપનાવે તો પરસ્પર લાભની નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.

પરંતુ આ યાત્રાનો વ્યાપ માત્ર આર્થિક મર્યાદામાં જ બંધાતો નથી. તેમાં ભૂરાજકીય પરિબળો પણ એટલા જ મહત્વપૂર્ણ છે. જાપાનની મુલાકાત બાદ મોદીની ચીન યાત્રા એ સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે ભારત એશિયામાં સંતુલન સાધવા માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા માગે છે. અમેરિકા લાંબા સમયથી પોતાનું પ્રભુત્વ જાળવવા ભારત, રશિયા અને ચીન જેવા દેશોને પડકારરૂપ માની રહ્યું છે. ટ્રમ્પના સમયમાં વધારવામાં આવેલા ટેરિફ અને આર્થિક દબાણો માત્ર ચીનને જ નહીં પરંતુ ભારત અને જાપાનને પણ અસર કરતા રહ્યા છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ભારત અને ચીનની નજીક આવવાની શક્યતા અમેરિકા માટે મોટો ફટકો બની શકે છે.

અમેરિકન અર્થતંત્રની હાલની નબળાઈ અને તેના આંતરિક રાજકીય તણાવોએ વિશ્વના ઘણા દેશોને નવા વિકલ્પો શોધવા પ્રેર્યા છે. ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેનું વિકાસ મોડેલ અન્ય દેશોને નુકસાન પહોંચાડીને નથી પરંતુ સહકાર દ્વારા છે. આ જ ભારતની વિદેશ નીતિનો મૂળ આધાર છે. મોદીની ચીન મુલાકાત એ સંદેશને વધુ મજબૂત બનાવે છે કે ભારત પોતાની તાકાત સહકાર અને પરસ્પર વિશ્વાસથી વધારે છે.

આ યાત્રાથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત વૈશ્વિક પાટા પર પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા માંગે છે. ચીન સાથેના સંબંધો સુધારવા માત્ર દ્વિપક્ષીય લાભ માટે જ નહીં પરંતુ એશિયાના રાજકીય સંતુલન માટે પણ અગત્યના છે. જો ભારત અને ચીન પરસ્પર સહકારની દિશામાં આગળ વધે તો અમેરિકા જેવી પરંપરાગત મહાશક્તિઓ માટે પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. પરંતુ ભારતની નીતિ હંમેશાં એવી રહી છે કે તે કોઈ દેશ વિરુદ્ધ દાદાગીરી નહીં કરે, પરંતુ સમાનતાના આધારે પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરે.

મોદીની આ યાત્રા એ સંદેશ આપે છે કે ભારત હવે વિશ્વ મંચ પર પોતાના હિતોને દૃઢતાથી આગળ રાખશે અને સાથે સાથે સહકાર તથા સંતુલન જાળવશે. વેપાર ખાધ ઘટાડવા, નવી ટેકનોલોજીમાં સહકાર વધારવા અને રાજકીય સંવાદ દ્વારા વિશ્વાસ મજબૂત કરવાના પ્રયાસો આ યાત્રાના મુખ્ય તત્વો છે. આથી સ્પષ્ટ છે કે આ મુલાકાત માત્ર એક રાજકીય ઘટના નથી પરંતુ ભારતની વૈશ્વિક વ્યૂહરચનાનો એક મોટો તબક્કો છે.

આથી કહી શકાય કે વડાપ્રધાન મોદીની ચીન યાત્રા ભારતના ભવિષ્ય માટે આશાવાદી સંકેત છે. એશિયાના રાજકીય નકશામાં ભારતની સક્રિય હાજરી વધારશે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનો અવાજ વધુ પ્રબળ બનશે. આ યાત્રા ભારતની પરિપક્વ વિદેશ નીતિનું પ્રતિક છે જે સહકારને આધારે પોતાના હિતોને મજબૂત બનાવીને વિશ્વને નવી દિશા આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

-સુરેશ ભટ્ટ 

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે ઉપયોગી લેખ તા.૪-૯-૨૫ જીએસટી કાઉન્સિલનો નવો યુગ

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે ઉપયોગી લેખ 

તા.૪-૯-૨૫

જીએસટી કાઉન્સિલનો નવો યુગ

+++++++++++++++

ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (જીએસટી), જે ૧લી જુલાઈ ૨૦૧૭ થી અમલમાં આવેલો એક સંયુક્ત અને વ્યાપક પરોક્ષ કર છે, તેણે ભારતના કર માળખામાં એક નવી ક્રાંતિ લાવી છે. આ ક્રાંતિનો મુખ્ય હેતુ ભારતની જૂની કર વ્યવસ્થાની જટિલતાને દૂર કરવાનો હતો, જ્યાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો દ્વારા વિવિધ પ્રકારના કર (જેમ કે વેટ, સર્વિસ ટેક્સ, એક્સાઈઝ, ઓક્ટ્રોય અને મનોરંજન કર) વસૂલવામાં આવતા હતા. આ વિવિધતાને કારણે દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં એક જ વસ્તુની કિંમતોમાં મોટો તફાવત જોવા મળતો હતો, જે વેપાર અને ઉદ્યોગ માટે એક મોટો પડકાર હતો. આ પડકારને દૂર કરવા, સમગ્ર દેશમાં એકરૂપ ટેક્સ સિસ્ટમ લાવવાનો સરકારે નિર્ણય કર્યો, જેથી વેપાર વધુ સરળ અને પારદર્શી બને અને દેશના વિકાસને વેગ મળે. જીએસટી 'વપરાશ આધારિત' કર હોવાથી, જે સ્થળે અંતિમ ચીજ કે સેવા વપરાય છે, ત્યાં જ ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ, વસ્તુ કે સેવા તેના ઉત્પાદકથી લઈને અંતિમ ઉપભોક્તા સુધીના દરેક તબક્કે મૂલ્યવૃદ્ધિ પર કર લાગુ પડે છે, અને વેપારીઓ ટેક્સ ક્રેડિટ દ્વારા પોતાનો કર પાછો મેળવી શકે છે, જેથી અંતિમ બોજ ફક્ત ઉપભોક્તા પર જ રહે છે.

ભારતના બંધારણ મુજબ, જીએસટી ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: કેન્દ્ર સરકાર માટે CGST, રાજ્ય સરકાર માટે SGST, અને આંતર-રાજ્ય વ્યવહારો માટે IGST. અત્યાર સુધી, જીએસટીના દરો ૦%, ૫%, ૧૨%, ૧૮% અને ૨૮%ના પાંચ સ્લેબમાં વહેંચાયેલા હતા, જેમાં આવશ્યક વસ્તુઓ પર ઓછો અને વૈભવી ચીજવસ્તુઓ પર વધુ ટેક્સ લાગતો હતો. જીએસટીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેણે વ્યવસાય માટેની કર પ્રક્રિયાને અત્યંત સરળ અને ડિજિટલ બનાવી દીધી છે. આનાથી દેશભરમાં એક સમાનતા આવી છે, ટેક્સ ચોરી અને કાળા નાણાંને અંકુશમાં લેવામાં મદદ મળી છે, અને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરી છે. આ રીતે, જીએસટીએ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને સરળ, પારદર્શી અને મજબૂત બનાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

હાલમાં, જીએસટી કાઉન્સિલની ૫૬મી બેઠકમાં આઠ વર્ષ પછી ઘણા મોટા ફેરફારોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે ખરેખર આનંદદાયક છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા સ્વતંત્રતા દિવસે જાહેર કરાયેલા મોટા ફેરફારો પર કાઉન્સિલે સંમતિ આપી છે. નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું કે, લગભગ ૧૧ કલાકની ચર્ચા બાદ, જીએસટીના ૪ સ્લેબમાંથી ૧૨% અને ૨૮%ના સ્લેબને નાબૂદ કરવામાં આવ્યા છે. હવે ફક્ત ૫% અને ૧૮%ના બે જ સ્લેબ રહેશે, જે ૨૨મી સપ્ટેમ્બરથી એટલે કે નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસથી અમલમાં આવશે. આ નિર્ણય સાથે, હાલમાં જે વસ્તુઓ પર ૧૨% જીએસટી લાગુ પડે છે, તેમાંથી લગભગ ૯૯% વસ્તુઓ હવે ૫%ના સ્લેબમાં આવી જશે, જ્યારે ૨૮% જીએસટી ધરાવતી ચીજવસ્તુઓ પર હવે ૧૮%નો દર લાગુ થશે.

આ જીએસટી ૨.૦નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વસ્તુઓની કિંમતમાં ઘટાડો કરવાનો અને કર માળખાને વધુ સરળ બનાવવાનો છે. વર્ષોથી સામાન્ય માણસ જીએસટીના કારણે ઊંચા માસિક ખર્ચનો અનુભવ કરી રહ્યો હતો, જોકે દેશના વિકાસ માટે જીએસટી જરૂરી છે. હવે, આ કરના દરો ઘટવાથી સામાન્ય માણસને મોટી રાહત મળશે. ખાદ્ય પદાર્થો, કપડાં અને અન્ય જરૂરી સામાન પરનો ટેક્સ ૧૨% થી ઘટીને ૫% થશે, જ્યારે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સામાન પરનો જીએસટી ૨૮% થી ઘટીને ૧૮% થશે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે તમારી દરેક પ્રકારની ખરીદી હવે સસ્તી થશે, જેનાથી સામાન્ય માણસની બચતમાં વધારો થશે. આ વધેલી બચતનો ઉપયોગ તેઓ તેમના લાંબા સમયથી જોયેલા સપના પૂરા કરવા માટે કરી શકશે, અને બીજી તરફ તે માર્કેટમાં માંગ વધારવામાં પણ મદદરૂપ થશે. એફએમસીજી, રિટેલ અને ઓટોમોબાઈલ જેવા તમામ ક્ષેત્રોમાં કિંમતો ઘટવાથી ગ્રાહકોની માંગમાં વધારો થશે. ઉદાહરણ તરીકે, એક પરિવારનો કરિયાણાનો ખર્ચ ઘટશે, તો તે પોતાના જીવનનું સ્તર સુધારવા માટે ટીવી, વોશિંગ મશીન જેવી વસ્તુઓ ખરીદવા અથવા ફરવા જવાનું આયોજન કરી શકશે. આનાથી મેન્યુફેક્ચરિંગથી લઈને સર્વિસ સેક્ટર સુધી માંગ વધશે.

એક અન્ય મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય એ છે કે જીએસટીની પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવાઈ છે. આનો અર્થ એ છે કે વેપારીઓને હવે કર-સંબંધિત નિયમો અને કાયદાઓ પર ઓછો સમય અને પૈસા ખર્ચવા પડશે, અને તેઓ ગ્રાહકો તેમજ નવા ઉત્પાદનોના વિકાસ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે. આનો સીધો ફાયદો ગ્રાહકોને પણ થશે, કારણ કે તેમને મળનારી પ્રોડક્ટ્સ અને સેવાઓની ગુણવત્તામાં સુધારો થશે. આ સાથે, આરોગ્ય અને જીવન વીમા પર લાગતો ૧૮% જીએસટી સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયથી વીમા પ્રીમિયમમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ આરોગ્ય વીમાનું પ્રીમિયમ હાલમાં રૂ. ૧૮,૦૦૦ છે, તો હવે તેમાં આશરે રૂ. ૩,૨૪૦નો ઘટાડો થશે. આનાથી વધુને વધુ લોકો આરોગ્ય વીમો લેવા માટે પ્રોત્સાહિત થશે. હાલમાં, દેશમાં આશરે ૫૭ કરોડથી વધુ લોકો પાસે આરોગ્ય વીમો અને ૩૧ કરોડ લોકો પાસે જીવન વીમો છે, જે કુલ વસ્તીના લગભગ ૩૯% જેટલો છે. આ ફેરફારોથી વીમા કવચ ધરાવતા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થવાની સંભાવના છે.

જોકે, આ મોટા ફેરફારો સામે વિપક્ષ શાસિત રાજ્યો - કર્ણાટક, જમ્મુ-કાશ્મીર, પંજાબ, તેલંગણા અને બંગાળની સાથે જ સિક્કિમે આવકમાં થનારા નુકસાનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે આ ફેરફારોથી રાજ્યોને કુલ રૂ. ૪૮,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. તેમણે કેન્દ્ર સરકાર પાસે કાં તો ૫ વર્ષ માટે વળતર આપવાની અથવા નાણાકીય સુરક્ષાની જવાબદારી સ્વીકારવાની માંગ કરી છે. આ માંગણીઓ ચિંતાજનક હોઈ શકે છે, પરંતુ એકંદરે જીએસટી કાઉન્સિલના આ નિર્ણયો ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય નાગરિકો માટે એક નવા યુગની શરૂઆત કરી રહ્યા છે, જે અર્થતંત્રને વધુ ગતિશીલ બનાવશે અને લોકોના જીવન ધોરણમાં સુધારો લાવશે.

સુરેશ ભટ્ટ 

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે ઉપયોગી લેખ

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા માટે ઉપયોગી લેખ 

તા.૪-૯-૨૫

જીએસટી કાઉન્સિલનો નવો યુગ

+++++++++++++++

ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (જીએસટી), જે ૧લી જુલાઈ ૨૦૧૭ થી અમલમાં આવેલો એક સંયુક્ત અને વ્યાપક પરોક્ષ કર છે, તેણે ભારતના કર માળખામાં એક નવી ક્રાંતિ લાવી છે. આ ક્રાંતિનો મુખ્ય હેતુ ભારતની જૂની કર વ્યવસ્થાની જટિલતાને દૂર કરવાનો હતો, જ્યાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો દ્વારા વિવિધ પ્રકારના કર (જેમ કે વેટ, સર્વિસ ટેક્સ, એક્સાઈઝ, ઓક્ટ્રોય અને મનોરંજન કર) વસૂલવામાં આવતા હતા. આ વિવિધતાને કારણે દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં એક જ વસ્તુની કિંમતોમાં મોટો તફાવત જોવા મળતો હતો, જે વેપાર અને ઉદ્યોગ માટે એક મોટો પડકાર હતો. આ પડકારને દૂર કરવા, સમગ્ર દેશમાં એકરૂપ ટેક્સ સિસ્ટમ લાવવાનો સરકારે નિર્ણય કર્યો, જેથી વેપાર વધુ સરળ અને પારદર્શી બને અને દેશના વિકાસને વેગ મળે. જીએસટી 'વપરાશ આધારિત' કર હોવાથી, જે સ્થળે અંતિમ ચીજ કે સેવા વપરાય છે, ત્યાં જ ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ, વસ્તુ કે સેવા તેના ઉત્પાદકથી લઈને અંતિમ ઉપભોક્તા સુધીના દરેક તબક્કે મૂલ્યવૃદ્ધિ પર કર લાગુ પડે છે, અને વેપારીઓ ટેક્સ ક્રેડિટ દ્વારા પોતાનો કર પાછો મેળવી શકે છે, જેથી અંતિમ બોજ ફક્ત ઉપભોક્તા પર જ રહે છે.

ભારતના બંધારણ મુજબ, જીએસટી ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે: કેન્દ્ર સરકાર માટે CGST, રાજ્ય સરકાર માટે SGST, અને આંતર-રાજ્ય વ્યવહારો માટે IGST. અત્યાર સુધી, જીએસટીના દરો ૦%, ૫%, ૧૨%, ૧૮% અને ૨૮%ના પાંચ સ્લેબમાં વહેંચાયેલા હતા, જેમાં આવશ્યક વસ્તુઓ પર ઓછો અને વૈભવી ચીજવસ્તુઓ પર વધુ ટેક્સ લાગતો હતો. જીએસટીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેણે વ્યવસાય માટેની કર પ્રક્રિયાને અત્યંત સરળ અને ડિજિટલ બનાવી દીધી છે. આનાથી દેશભરમાં એક સમાનતા આવી છે, ટેક્સ ચોરી અને કાળા નાણાંને અંકુશમાં લેવામાં મદદ મળી છે, અને દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરી છે. આ રીતે, જીએસટીએ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને સરળ, પારદર્શી અને મજબૂત બનાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

હાલમાં, જીએસટી કાઉન્સિલની ૫૬મી બેઠકમાં આઠ વર્ષ પછી ઘણા મોટા ફેરફારોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે ખરેખર આનંદદાયક છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા સ્વતંત્રતા દિવસે જાહેર કરાયેલા મોટા ફેરફારો પર કાઉન્સિલે સંમતિ આપી છે. નાણાં મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે જણાવ્યું કે, લગભગ ૧૧ કલાકની ચર્ચા બાદ, જીએસટીના ૪ સ્લેબમાંથી ૧૨% અને ૨૮%ના સ્લેબને નાબૂદ કરવામાં આવ્યા છે. હવે ફક્ત ૫% અને ૧૮%ના બે જ સ્લેબ રહેશે, જે ૨૨મી સપ્ટેમ્બરથી એટલે કે નવરાત્રિના પ્રથમ દિવસથી અમલમાં આવશે. આ નિર્ણય સાથે, હાલમાં જે વસ્તુઓ પર ૧૨% જીએસટી લાગુ પડે છે, તેમાંથી લગભગ ૯૯% વસ્તુઓ હવે ૫%ના સ્લેબમાં આવી જશે, જ્યારે ૨૮% જીએસટી ધરાવતી ચીજવસ્તુઓ પર હવે ૧૮%નો દર લાગુ થશે.

આ જીએસટી ૨.૦નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વસ્તુઓની કિંમતમાં ઘટાડો કરવાનો અને કર માળખાને વધુ સરળ બનાવવાનો છે. વર્ષોથી સામાન્ય માણસ જીએસટીના કારણે ઊંચા માસિક ખર્ચનો અનુભવ કરી રહ્યો હતો, જોકે દેશના વિકાસ માટે જીએસટી જરૂરી છે. હવે, આ કરના દરો ઘટવાથી સામાન્ય માણસને મોટી રાહત મળશે. ખાદ્ય પદાર્થો, કપડાં અને અન્ય જરૂરી સામાન પરનો ટેક્સ ૧૨% થી ઘટીને ૫% થશે, જ્યારે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સામાન પરનો જીએસટી ૨૮% થી ઘટીને ૧૮% થશે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે તમારી દરેક પ્રકારની ખરીદી હવે સસ્તી થશે, જેનાથી સામાન્ય માણસની બચતમાં વધારો થશે. આ વધેલી બચતનો ઉપયોગ તેઓ તેમના લાંબા સમયથી જોયેલા સપના પૂરા કરવા માટે કરી શકશે, અને બીજી તરફ તે માર્કેટમાં માંગ વધારવામાં પણ મદદરૂપ થશે. એફએમસીજી, રિટેલ અને ઓટોમોબાઈલ જેવા તમામ ક્ષેત્રોમાં કિંમતો ઘટવાથી ગ્રાહકોની માંગમાં વધારો થશે. ઉદાહરણ તરીકે, એક પરિવારનો કરિયાણાનો ખર્ચ ઘટશે, તો તે પોતાના જીવનનું સ્તર સુધારવા માટે ટીવી, વોશિંગ મશીન જેવી વસ્તુઓ ખરીદવા અથવા ફરવા જવાનું આયોજન કરી શકશે. આનાથી મેન્યુફેક્ચરિંગથી લઈને સર્વિસ સેક્ટર સુધી માંગ વધશે.

એક અન્ય મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય એ છે કે જીએસટીની પ્રક્રિયાને પણ સરળ બનાવાઈ છે. આનો અર્થ એ છે કે વેપારીઓને હવે કર-સંબંધિત નિયમો અને કાયદાઓ પર ઓછો સમય અને પૈસા ખર્ચવા પડશે, અને તેઓ ગ્રાહકો તેમજ નવા ઉત્પાદનોના વિકાસ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે. આનો સીધો ફાયદો ગ્રાહકોને પણ થશે, કારણ કે તેમને મળનારી પ્રોડક્ટ્સ અને સેવાઓની ગુણવત્તામાં સુધારો થશે. આ સાથે, આરોગ્ય અને જીવન વીમા પર લાગતો ૧૮% જીએસટી સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયથી વીમા પ્રીમિયમમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ આરોગ્ય વીમાનું પ્રીમિયમ હાલમાં રૂ. ૧૮,૦૦૦ છે, તો હવે તેમાં આશરે રૂ. ૩,૨૪૦નો ઘટાડો થશે. આનાથી વધુને વધુ લોકો આરોગ્ય વીમો લેવા માટે પ્રોત્સાહિત થશે. હાલમાં, દેશમાં આશરે ૫૭ કરોડથી વધુ લોકો પાસે આરોગ્ય વીમો અને ૩૧ કરોડ લોકો પાસે જીવન વીમો છે, જે કુલ વસ્તીના લગભગ ૩૯% જેટલો છે. આ ફેરફારોથી વીમા કવચ ધરાવતા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થવાની સંભાવના છે.

જોકે, આ મોટા ફેરફારો સામે વિપક્ષ શાસિત રાજ્યો - કર્ણાટક, જમ્મુ-કાશ્મીર, પંજાબ, તેલંગણા અને બંગાળની સાથે જ સિક્કિમે આવકમાં થનારા નુકસાનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે આ ફેરફારોથી રાજ્યોને કુલ રૂ. ૪૮,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. તેમણે કેન્દ્ર સરકાર પાસે કાં તો ૫ વર્ષ માટે વળતર આપવાની અથવા નાણાકીય સુરક્ષાની જવાબદારી સ્વીકારવાની માંગ કરી છે. આ માંગણીઓ ચિંતાજનક હોઈ શકે છે, પરંતુ એકંદરે જીએસટી કાઉન્સિલના આ નિર્ણયો ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય નાગરિકો માટે એક નવા યુગની શરૂઆત કરી રહ્યા છે, જે અર્થતંત્રને વધુ ગતિશીલ બનાવશે અને લોકોના જીવન ધોરણમાં સુધારો લાવશે.

સુરેશ ભટ્ટ