તા.૪.૧.૨૬
પ્રાસંગિક
“સીટીઝન સાયન્ટિસ્ટ”ના જોખમી પ્રયોગો
++++++++++++++++++++
ઓનલાઈન વેચાતી અમુક મેડિસિન એવો દાવો કરે છે કે તે લેવાથી શરીર જોમવંતુ બનશે. અને તમે વધુ યુવાન દેખાશો આવી બધી લલચામણી જાહેરાતો દ્વારા જે મેડિસિનનું ઓનલાઈન વેચાણ થાય છે તેનો પગ પેસારો ધીમે ધીમે આપણા દેશમાં પણ થઈ રહ્યો છે આ ખૂબ જ જોખમી બાબત છે અમેરિકાની અંદર તેનો મોટા પ્રમાણમાં યુવાનો પ્રયોગ કરી રહ્યા છે અને ત્યાં લોકોની શારીરિક અને માનસિક હેલ્થ સામે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. આમાં મુખ્ય ડ્રગ પેપ્ટાઈડ છે.
પેપ્ટાઇડ્સ એટલે શું? સાદી ભાષામાં કહીએ તો પેપ્ટાઇડ્સ એ એમિનો એસિડની નાની સાંકળો છે, જે આપણા શરીરમાં કુદરતી રીતે પણ હોય છે. આ પદાર્થો હોર્મોનનું નિયંત્રણ, બળતરા, ઘટાડવી, કોષોની મરામત જેવી પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.
તબીબી વિજ્ઞાનમાં પેપ્ટાઇડ્સનો યોગ્ય પરીક્ષણ અને ડોક્ટરની દેખરેખ હેઠળ ઉપયોગ થાય ત્યારે તે ઉપયોગી બની શકે છે. પરંતુ સમસ્યા ત્યાં ઊભી થાય છે, જ્યાં અપ્રમાણિત અને મંજૂરી વિના આવેલા પેપ્ટાઇડ્સને લોકો જાતે ઇન્જેક્શન દ્વારા લેવાનું શરૂ કરે છે. આવા પેપ્ટાઇડ્સની નકારાત્મક અસર પણ ગંભીર હોઈ શકે છે—એલર્જી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, હૃદયના ધબકારા વધવું, હોર્મોનલ અસંતુલન, લાંબા ગાળે શરીરને નુકસાન અને કેટલીકવાર જીવલેણ સ્થિતિ પણ ઊભી થઈ શકે છે.
આજના સમયમાં ખાસ કરીને અમેરિકાના યુવાનો, ખાસ કરીને સિલિકોન વેલીમાં કામ કરતા ટેક પ્રોફેશનલ્સ, ઝડપથી પરિણામ મેળવવાની લાલચમાં આ જોખમ ઉઠાવી રહ્યા છે. વજન ઝડપથી ઘટાડવું, વધારે ફોકસ મેળવવો, લાંબા કલાકો સુધી કામ કરવાની શક્તિ વધારવી—આ બધું એક “શોર્ટકટ”થી થઈ જશે એવી માનસિકતા વિકસી છે. ટેકનોલોજીમાં જ્યાં દરેક વસ્તુ ઝડપી અને ઓપ્ટિમાઇઝ્ડ હોવી જોઈએ એવું માનવામાં આવે છે, ત્યાં સ્વાસ્થ્યને પણ મશીન સમાન માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ચીનથી આયાત થતા આ પેપ્ટાઇડ્સ પર એફડીએ જેવી સંસ્થાની મંજૂરી નથી. છતાં “માત્ર સંશોધન માટે” એવા લેબલ સાથે તે ખુલ્લેઆમ વેચાય છે. હકીકતમાં લોકો તેને પાણીમાં ભેળવીને જાતે ઇન્જેક્ટ કરે છે. એમેઝોન પરથી સિરીન્જ ખરીદી લેવાય છે અને કોઈ તબીબી સલાહ વિના શરીર પર પ્રયોગ થાય છે. સ્ટાર્ટઅપ ઓફિસો, હેકર હાઉસ અને ખાસ ઇવેન્ટ્સમાં આ બાબત સામાન્ય બની રહી છે, જે વધુ ચિંતાજનક છે.
સોશિયલ મીડિયા આ પ્રવૃત્તિને વધુ વેગ આપી રહ્યું છે. ટિકટોક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ પર ડીઆઈવાય ઇન્જેક્શનના વીડિયો જોવા મળે છે. ખુલ્લેઆમ એવું કહેવાતું નથી કે આ માનવ ઉપયોગ માટે છે, પરંતુ ટિપ્પણીઓ અને અનુભવ કથાઓ તેને “વર્કિંગ સોલ્યુશન” તરીકે રજૂ કરે છે. યુવાનો આવા વીડિયોથી પ્રભાવિત થઈને માને છે કે જો બીજા કરી શકે છે, તો તેઓ પણ કરી શકે.
પેપ્ટાઇડ્સનો ઉપયોગ કરનારા ઘણા લોકો પોતાને “સિટિઝન સાઇન્ટિસ્ટ” કહે છે. તેઓ રેડિટ, પોડકાસ્ટ અને એઆઈ ટૂલ્સમાંથી માહિતી મેળવીને માને છે કે પૂરતું જ્ઞાન મેળવી લીધું છે. પરંતુ વિજ્ઞાન માત્ર વાંચેલી માહિતીથી નથી ચાલતું. સાચું વિજ્ઞાન લાંબા સમયના પરીક્ષણ, નિયંત્રિત અભ્યાસ અને જવાબદારી માંગે છે. શરીર કોઈ સ્ટાર્ટઅપ નથી કે નિષ્ફળ જાય તો તરત બંધ કરી દેવામાં આવે.
આડઅસરના કિસ્સાઓ હવે સામે આવવા લાગ્યા છે. લાસ વેગાસમાં એક એન્ટી એજિંગ ફેસ્ટિવલમાં બે મહિલાઓને પેપ્ટાઇડ ઇન્જેક્શન બાદ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવી પડી. જીભમાં સોજો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને હૃદયની સમસ્યા—આ બધું એ બતાવે છે કે આ રમકડું નથી. કેટલાક યુઝર્સે વાળ ખરવાની અને ગંભીર થાકની ફરિયાદ પણ કરી છે. આજે જે નાના લક્ષણો લાગે છે, તે આવતીકાલે મોટી બીમારી બની શકે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોની ચેતવણી સ્પષ્ટ છે. હાર્વર્ડ મેડિકલ સ્કૂલના પ્રોફેસર ડૉ. આરોન કેસેલહેમ કહે છે કે એફડીએનું કામ લોકોને આવા ખતરનાક ઉત્પાદનોથી બચાવવાનું છે. પરંતુ જ્યારે લોકો પોતે જ નિયમો તોડી રહ્યા હોય ત્યારે માત્ર કાયદો પૂરતો નથી. અહીં સમજદારી અને સામાજિક જવાબદારી જરૂરી છે.
આ પ્રકારનું વ્યસન વધુ ન ફેલાય અને સ્વાસ્થ્યને નુકસાન ન થાય તે માટે કેટલીક સાવચેતી જરૂરી છે. સૌપ્રથમ, કોઈ પણ દવા કે ઇન્જેક્શન ડોક્ટરની સલાહ વિના લેવું નહીં. “માત્ર સંશોધન માટે” લખેલું હોય તો પણ તેનો માનવ ઉપયોગ સુરક્ષિત છે એવું માનવું ખોટું છે. સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી સફળતાની વાર્તાઓ પર આંખ બંધ કરી વિશ્વાસ ન કરવો. સ્વાસ્થ્ય માટે ધીરજ રાખવી જરૂરી છે—યોગ્ય આહાર, નિયમિત કસરત, પૂરતી ઊંઘ અને માનસિક સંતુલનનો કોઈ શોર્ટકટ નથી. સરકાર અને આરોગ્ય સંસ્થાઓએ પણ આવા ખતરનાક ટ્રેન્ડ સામે કડક પગલાં લેવા જોઈએ અને જાગૃતિ ફેલાવવી જોઈએ.
અંતે એટલું જ કહેવું છે કે ઝડપથી બધું મેળવવાની દોડમાં જો સ્વાસ્થ્ય ગુમાવી દઈએ, તો બધી સફળતા ખોખલી બની જાય છે. પેપ્ટાઇડ્સનો અનિયંત્રિત ઉપયોગ નવીનતા નહીં, પરંતુ જોખમી જુગાર છે.અને આ જુગારમાં હારવાની કિંમત બહુ મોટી છે.
આપણા દેશમાં એક યા બીજા પ્રકારે વિદેશમાંથી એમડી ડ્રગ્સ સહિતના કેટલાક જોખમી પદાર્થો નાના મોટા શહેરોમાં વહેંચાઈ રહ્યા છે આ બાબતમાં સરકાર સત્વરે જાગૃત નહીં થાય તો આવતીકાલ ની નવી પેઢી હેલ્થ વેલ્થ અને હેપી
નેસ ગુમાવશે
સુરેશ ભટ્ટ
ટિપ્પણીઓ નથી:
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો