તંત્રીલેખ તા.૮.૧.૨૬ 

જગતના જમાદારને પણ ઝુકવું પડશે 

+++++

 ટેરિફ યુદ્ધમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો ફેસલો અમેરિકાની સુપ્રીમ ઓથોરિટી માટે બેક સ્ટેપ જેવા હશે. આના કારણે

 ભારતને 18 હજાર કરોડના રૂપિયા અમેરિકાને ચૂકવવા પડશે. એ ટ્રમ્પ માટે સૌથી મોટી એ હાર હશે.

આજનો દિવસ વૈશ્વિક વેપારના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સોપાન છે. અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટ શુક્રવારે ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા લાદવામાં આવેલા વિવાદાસ્પદ ટેરિફ પર તેનો ચુકાદો સંભળાવવાની તૈયારીમાં છે. બે મહિના સુધી ચાલેલી સુનાવણી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને હવે સમગ્ર વિશ્વ, ખાસ કરીને ભારત, આ નિર્ણય તરફ નિહાળી રહ્યું છે. કારણ સ્પષ્ટ છે: જો કોર્ટ આ ટેરિફને ગેરકાયદેસર ઠરાવે, તો અમેરિકાને ભારત સહિત અનેક દેશોને સેંકડો કરોડ ડોલરની રકમ પરત કરવી પડશે. માત્ર ભારત પાસેથી જ એકત્રિત કરવામાં આવેલા આશરે 18,000 કરોડ રૂપિયા (બે અબજ ડૉલરથી વધુ) પરત કરવાની શક્યતા છે.

આ માત્ર એક આર્થિક રકમનો પ્રશ્ન નથી, એક કાયદેસરતા, રાજકીય સત્તાની મર્યાદા અને વૈશ્વિક વેપારના નિયમોની લડાઈ છે. ફેબ્રુઆરીમાં ચીન પર પ્રથમ હુમલો કરનાર ટ્રમ્પે પછી એપ્રિલમાં વિશ્વના લગભગ તમામ દેશો પર વિવિધ દરના ટેરિફ લાદ્યા હતા. ભારત પર 25% નિયમિત અને 25% પેનલ્ટીનો ભારે બોજો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ નિર્ણયોએ યુ.એસ.નાં અનેક મિત્ર રાષ્ટ્રો સાથેના સંબંધો તણાવપૂર્ણ બનાવ્યા છે અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેનને હલાવી મૂકી છે.

સવાલ એ છે કે જો કોર્ટ ટેરિફ વિરુદ્ધમાં ચુકાદો આપે તો શું થશે? અહીં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પણ ટ્રમ્પ આ કોર્ટના નિર્ણયને ‘પલટાવી’ શકશે નહીં. અમેરિકન બંધારણીય વ્યવસ્થામાં ન્યાયપાલિકાની સ્વતંત્રતાનું આ એક નમૂનારૂપ પાસું છે. ટ્રમ્પ પાસે એકમાત્ર રાજકીય માર્ગ સંસદ (કોંગ્રેસ)માંથી પસાર થઈ બંધારણીય સુધારો કરવાનો રહેશે, જે એક અત્યંત લાંબી, જટિલ અને અનિશ્ચિત પ્રક્રિયા છે. વધુમાં, ટ્રમ્પના પોતાના રિપબ્લિકન પક્ષના સભ્યો પણ ટેરિફના આ ગેરલોકપ્રિય નિર્ણય પર ક્રોસ-વોટિંગ કરી શકે છે, એટલે આ માર્ગ અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિના ગૌરવને અનુરૂપ નથી.

11 ન્યાયાધીશોની બેન્ચનો નિર્ણય બે પાસાંથી મહત્વપૂર્ણ હશે: પ્રથમ, શું ટેરિફ કાયદેસર છે? અને બીજું, જો નહીં તો શું સરકારે એકત્રિત કરેલી રકમ પરત કરવી પડશે? ટ્રમ્પ અને તેના સમર્થકો દલીલ કરી રહ્યા છે કે આ ટેરિફ અમેરિકન અર્થતંત્ર માટે જરૂરી છે, પરંતુ કોર્ટને હવે આ નીતિના કાનૂની આધારને તોલવો છે.

આ કાનૂની લડાઈમાં એક ગૌરવપૂર્ણ ભારતીય સંબંધ પણ છે. ભારતીય મૂળના વકીલ નીલ કાત્યાલ (55) તે અમેરિકન કંપનીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે, જેમણે ટ્રમ્પના ટેરિફને પડકાર્યા હતા. કાત્યાલે નીચલી અદાલતમાં આ મુદ્દે જીત પણ મેળવી છે અને હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલો રજૂ કરી છે. આ ઘટના દ્વારા વૈશ્વિક મંચે ભારતીય મૂળના પેશાવરોની ક્ષમતા અને અસરકારકતાનો પરિચય થાય છે.

આ ચુકાદાની અસર ફક્ત અમેરિકા અને ભારત પર જ નહીં, સમગ્ર વૈશ્વિક વેપાર વ્યવસ્થા પર પડશે. જો ટેરિફ ગેરકાયદેસર ઠરે, તો તે રાષ્ટ્રપતિઓની વેપાર સંબંધી એકતરફી કાર્યવાહી પર નજીવા નિયંત્રણનો સિદ્ધાંત મજબૂત કરશે. તે વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO) જેવી બહુપક્ષીય સંસ્થાઓની સત્તાનું પુનર્સ્થાપન કરશે. ભારત માટે, 18 હજાર કરોડ રૂપિયાનું પરતાવું એક મોટી આર્થિક રાહત હશે, પરંતુ તેનાથી વધુ મહત્વનું એ છે કે આધુનિક વેપાર કાનૂનમાં ન્યાયની એક ઐતિહાસિક જીત સાબિત થશે.

આખરે, આ કોર્ટ કેસ લોકશાહીમાં ન્યાયપાલિકાની સ્વતંત્રતા અને સંતુલન કસોટીનું એક જીવંત ઉદાહરણ બની રહ્યું છે. તે દર્શાવે છે કે કોઈ પણ દેશનો નેતા, તેની કેટલી પણ લોકપ્રિયતા હોય, તેણે બંધારણ અને કાયદાની મર્યાદામાં જ કાર્ય કરવું પડે છે. શુક્રવારનો દિવસ નક્કી કરશે કે શું ટેરિફનું ‘યુદ્ધ’ કાનૂનના હુકમથી શાંત થાય છે, અને શું વેપારની દુનિયા ફરીથી નિયમ-આધારિત વ્યવસ્થા તરફ વળે છે. ભારત અને વિશ્વ આ ઐતિહાસિક નિર્ણયની પ્રતીક્ષા કરે છે.

સુરેશ ભટ્ટ