પ્રાસંગિક
તા૨-૧૨-૨૫
સિલિયા ફ્લોરેસ વેનેઝુએલાની ભાગ્યવિધાતા બનશે
++++++
રાષ્ટ્રપતિ માદુરોની પત્ની અને 'પ્રથમ યોદ્ધા' તરીકે, સિલિયા ફ્લોરેસ વેનેઝુએલાની વર્તમાન કટોકટીમાં એક મહત્વપૂર્ણ, વિવાદાસ્પદ પાત્ર છે. તેઓ સરકારની નીતિઓ અને ચાવિસ્મો વિચારધારાની મુખ્ય હિમાયતી અને પ્રચારક છે.વેનેઝુએલા ગંભીર આર્થિક પતન, ભીષણ માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન અને ગહન રાજકીય અસ્થિરતાનો સામનો કરી રહ્યું છે. ત્યારે
લોકશાહી પુનઃસ્થાપનાના પ્રયાસો અવરોધો અનુભવી રહ્યા આવા સંજોગોમાં ફ્લોરેસ પર અમેરિકામાં ડ્રગ હેરફેરના આરોપો હેઠળ મુકદમો ચાલવાનો છે.
+++++++++++++++
વેનેઝુએલાની રાજકીય ભૂમિકા પર સિલિયા ફ્લોરેસની છાપ એક પરંપરાગત ‘ફર્સ્ટ લેડી’ની છાપથી કહીં વિશિષ્ટ અને શક્તિશાળી છે. તેમના સમર્થકો તેમને ‘પ્રથમ યોદ્ધા’ તરીકે ઓળખે છે, એવું વિશેષણ જે ફક્ત સંબોધન જ નથી, પણ તેમની સક્રિય, આક્રમક અને નિર્ણાયક રાજનૈતિક યાત્રાનું પ્રતીક છે. રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની પત્ની તરીકે, ફ્લોરેસ સત્તાના શિખર પરની એક મહિલા છે, પણ તેમની વાર્તા એ સત્તાના ગલીચામાંથી ઉગીને, પોતાના હક્કે ઊંચા હોદ્દાઓ સંભાળનાર એક સ્વતંત્ર રાજકીય વ્યક્તિત્વ બનવાની છે.
એક સામાન્ય શરૂઆતથી એક અસામાન્ય યાત્રા સુધીનો પ્રવાસ ફ્લોરેસનો જન્મ ૧૯૫૬માં એક સામાન્ય પરિવારમાં ટીનાક્વિલો શહેરમાં થયો હતો, જેને માદુરો ‘માટીના ફ્લોરવાળા ખેતર’ તરીકે ઓળખાવે છે. બાળપણ કારાકાસના ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં વિતાવ્યા પછી, તેમણે પોતાના પગ પર ઊભા રહેવાનો માર્ગ પસંદ કર્યો. ૩૨ વર્ષની ઉંમરે કાયદાની ડિગ્રી હાંસલ કરી, ફોજદારી અને મજૂર કાયદા ક્ષેત્રે નિપુણતા મેળવી. ૧૯૯૨નો બળવો, જ્યારે હ્યુગો ચાવેઝનો સત્તા પલટાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો, ત્યારે તેમના જીવનનો નિર્ણાયક મોડ આવ્યો. તે બળવાખોર લશ્કરી અધિકારીઓ, અને સ્વયં કમાન્ડર ચાવેઝના બચાવ માટેની વકીલોની ટીમમાં જોડાયા. આ જ સમયગાળામાં તેમની મુલાકાત એક યુવા ચાવિસ્મો સમર્થક અને ચાવેઝના સુરક્ષા ગાર્ડ, નિકોલસ માદુરો સાથે થઈ, જેમણે પાછળથી યાદ કર્યું કે સંઘર્ષના તે વર્ષોમાં એકબીજા તરફ આકર્ષણ જન્મ્યું અને તેમનું ભાગ્ય ચાવેઝની ચળવળ સાથે જોડાઈ ગયું.
ચાવિસ્મોમાં એક સ્વતંત્ર રાજકીય ઓળખનું નિર્માણ ચાવેઝના સત્તા પર આવ્યા પછી, ફ્લોરેસે પોતાની રાજકીય ઓળખ માદુરોથી સ્વતંત્ર રીતે બનાવવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૦૦માં તેઓ રાષ્ટ્રીય સભા (સંસદ) માટે ચૂંટાયા અને ૨૦૦૬થી ૨૦૧૧ સુધી સંસદના અધ્યક્ષ તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો, આ હોદ્દો સંભાળનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા બન્યા. આ પદ પર તેમણે સત્તાની કેન્દ્રમાં કામ કર્યું, જ્યારે વિરોધ પક્ષ ચૂંટણી બહિષ્કાર કરી રહ્યો હતો. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન સગાવાદના આરોપો પણ સામે આવ્યા, જેમાં પરિવારના સભ્યોને નોકરીઓ આપવાના આરોપોનો સામનો કરવો પડ્યો, પરંતુ ફ્લોરેસે આરોપોને ચણતર કરી કાઢ્યા. ૨૦૧૨માં, ચાવેઝે તેમને દેશના એટર્ની જનરલ (પ્રોક્યુરેટર જનરલ) નિયુક્ત કર્યા, એવું પદ જે સામાન્ય રીતે ‘ફર્સ્ટ લેડી’ને નથી મળતું. આ હોદ્દા પર તેઓ ચાવેઝના અવસાન સુધી રહ્યા, જે દર્શાવે છે કે ચાવેઝને તેમની ક્ષમતા પર કેટલો વિશ્વાસ હતો.
માદુરોના ઉદય સાથે ‘પ્રથમ યોદ્ધા’ની ભૂમિકા ૨૦૧૩માં માદુરો રાષ્ટ્રપતિ બન્યા ત્યારે ફ્લોરેસે ‘ફર્સ્ટ લેડી’ની પરંપરાગત ભૂમિકા પણ સ્વીકારી, પણ માદુરોએ જ તેમને ‘પ્રથમ યોદ્ધા’ તરીકે ઓળખાવીને ‘પ્રથમ મહિલા’ જેવા ‘ભદ્ર વર્ગના ખ્યાલ’ને નકારી કાઢ્યો. આ શબ્દચય ફ્લોરેસની સક્રિય અને યુદ્ધક્ષમ રાજકીય છબીને અનુરૂપ હતો. રાષ્ટ્રપતિ પદેથી પણ ઊંચા હોદ્દા પર કામ કરી ચૂકેલી ફ્લોરેસ રાષ્ટ્રની રાજકીય દિશા આકારવામાં મહત્વની સલાહકાર અને ભાગીદાર તરીકે રહ્યા. ૨૦૧૭માં તેઓ સંસદમાંથી રાજીનામું આપી નવી રાષ્ટ્રીય બંધારણ સભાના સભ્ય બન્યા, જે ચાવિસ્મો માટેનું એક વિવાદાસ્પદ પગલું હતું. તેમણે ટીવી અને રેડિયો કાર્યક્રમોનું સંચાલન પણ કર્યું, જે તેમની જાહેરાત અને સંદેશાવહનમાં રુચિ દર્શાવે છે.
પરિવાર, વિવાદો અને અમેરિકી પ્રતિબંધો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ફ્લોરેસ અને માદુરોની જાહેર છબી તેમના પરિવાર સાથેના વિવાદોથી પ્રભાવિત થઈ છે. તેમના બે ભત્રીજાઓ, યુગોનીકોલસ અને ફ્રાન્ફિલીકો ફ્લોરેસ, ૨૦૧૫માં ન્યૂ યોર્કમાં ડ્રગ હેરફેરના આરોપે ગિરફતાર થયા હતા. આ કેસે આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્યાન ખેંચ્યું અને ફ્લોરેસે અમેરિકી અધિકારીઓ પર તેમના ભત્રીજાઓનું ‘અપહરણ’ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. છતાં, ૨૦૧૭માં બંનેને દોષિત ઠેરવાઈ સજા થઈ, જેને પછી ૨૦૨૨માં એક કેદી વિનિમય સોદા હેઠળ મુક્ત કરવામાં આવ્યા. ફ્લોરેસ પોતે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮માં યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા આર્થિક પ્રતિબંધોનો શિકાર બન્યા, જે વેનેઝુએલની સરકારમાં તેમની ઊંચી ભૂમિકા અને અમેરિકા દ્વારા ગણાતા ‘અનિયમિતતા’ને કારણે હતા.
નિષ્કર્ષ: એક પ્રતીક તરીકે સિલિયા ફ્લોરેસ વેનેઝુએલની રાજકીય પરિસ્થિતિનું એક જટિલ પ્રતિબિંબ છે. એક તરફ તેઓ સામાન્ય પૃષ્ઠભૂમિમાંથી ઉભરી આવેલી એક મજબૂત, શિક્ષિત અને સ્વતંત્ર મહિલાનું પ્રતીક છે, જેમણે પોતાની ક્ષમતાથી સત્તાની ઉપરની પગથીયાં ચડ્યા છે. બીજી તરફ, તેઓ એક એવી રાજકીય પ્રણાલીનો અભિન્ન અંગ છે, જે પર સગાવાદ, દમન અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોના આરોપો છે. તાજેતરમાં, યુએસ લશ્કરી કાર્યવાહી દરમિયાન તેમની અને માદુરોની અટકાયત, અને હવે ન્યૂ યોર્ક કોર્ટમાં ડ્રગ અને હથિયારોના આરોપોમાં ટ્રાયલની શક્યતાએ તેમની યાત્રાને એક નવા અને અણધાર્યા મોરચે લી કરી છે. ‘પ્રથમ યોદ્ધા’ની ઉપાધિ હવે માત્ર રાજકીય સંઘર્ષનો નહીં, પણ કાનૂની સંઘર્ષનો પણ સૂચક બની રહી છે. સિલિયા ફ્લોરેસની કથા ફક્ત એક વ્યક્તિની જીવનયાત્રા નથી, પણ આધુનિક વેનેઝુએલાની રાજકીત, સત્તાના ગતિશીલ સ્વરૂપ અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિની જટિલતાનો એક મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય છે.
સુરેશ ભટ્ટ
